Twee laureaten van de KVAB doceren aan de UGent

De Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten (KVAB) heeft de Laureaten van de Academie bekendgemaakt voor het jaar 2011. De titel van Laureaat is de hoogste onderscheiding die de Academie jaarlijks aan personen tot 40 jaar toekent als erkenning voor hun verdienstelijke academische loopbaan. Twee UGent professoren sleepten dit jaar de prijs in de wacht. Veronique Van Speybroeck (faculteit Ingenieurswetenschappen en Architectuur) werd uitgeroepen tot Laureaat van de Academie in de Klasse van de Natuurwetenschappen. Peter Van Nuffelen (faculteit Letteren en Wijsbegeerte) werd Laureaat van de Academie in de Klasse van de Menswetenschappen. De UGent behaalt hiermee de hoofdprijs in twee van de vier Klassen waaruit de Academie bestaat.

Professor Veronique Van Speybroeck is hoofddocent met hoofdzakelijk onderzoeksopdracht in de vakgroep Toegepaste Fysica en stichtend lid van het interfacultair Centrum voor Moleculaire Modellering van de Universiteit Gent (website). Zij verricht onderzoek binnen het domein van de moleculaire modellering en bestudeert in het bijzonder de kinetiek van chemische reacties op de nanoschaal. Haar huidige onderzoek is voornamelijk geconcentreerd rond katalytische reacties in nanoporeuze materialen. Dit onderzoek kadert binnen een prestigieuze Starting Independent Researcher Grant uitgereikt door het European Research Council (ERC).

Peter Van Nuffelen is hoofddocent met hoofdzakelijk onderzoeksopdracht in de vakgroep Geschiedenis en voorzitter van het Gents Instituut voor Klassieke Studies. Na een carrière in het Verenigd Koninkrijk is hij sinds 2009 aan de UGent verbonden. Zijn onderzoek richt zich op de politieke, religieuze en culturele transformaties die het Romeinse rijk onderging in de eerste acht eeuwen na Christus. Op dit moment werkt hij vooral rond de interactie tussen Christendom en heidendom, religieus geweld en tolerantie, en Griekse, Latijnse en Syrische historiografie. Met publieke stellingnames probeert hij ook de stem van de Oudheid in het maatschappelijk debat te laten klinken.

Website: KVAB

UGent kent eredoctoraten toe op 23 maart

Het Bestuurscollege van de UGent heeft beslist aan wie de universiteit volgend jaar een eredoctoraat zal uitreiken als blijk van erkenning voor wetenschappelijke verdiensten. De Universiteit Gent reikt haar eredoctoraten traditioneel uit op de Dies Natalis, die in 2012 op 23 maart valt. Eredoctoraten wegens wetenschappelijke verdiensten worden door de UGent uitgereikt aan personen die blijk hebben gegeven van een grote verdienste in academisch onderwijs, wetenschappelijk onderzoek en maatschappelijke of wetenschappelijke dienstverlening. Zes faculteiten konden dit jaar een eredoctor voordragen.

Het eredoctoraat van de faculteit Wetenschappen gaat naar prof. dr. Masatoshi Takeichi, directeur van het Riken Center for Developmental Biology (Kobe, Japan) en directeur van het Laboratory for Cell Adhesion and Tissue Patterning (Kobe, Japan). Prof. Masatoshi Takeichi is als visiting professor verbonden aan de Kobe University Graduate School of Medicine (Japan). Hij heeft op het gebied van de moleculaire celbiologie pionierswerk verricht en zijn ontdekking van cadherines leidt nog steeds tot nieuwe evoluties bij het onderzoek van bepaalde pathologieën.

Op voordracht van de faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen ontvangt prof. dr. Désirée van der Heijde een eredoctoraat. Zij is verbonden aan het Leiden University Medical Center (NL) en is senior researcher bij het Diakonhjemmet Hospital Oslo (Noorwegen). Professor van der Heijde ontwikkelde een scoresysteem om de impact van reumatoïde artritis zo objectief mogelijk te meten. Haar Disease Activity Score is intussen wereldwijd de standaard geworden. Ook op het vlak van andere inflammatoire gewrichtsziekten heeft ze bijzondere verwezenlijkingen op haar palmares, en ze beïnvloedde zo de levenskwaliteit van duizenden patiënten.

In de faculteit Ingenieurswetenschappen en Architectuur wordt prof. dr. Osamu Motojima gevierd met een eredoctoraat. Professor Osamu Motojima is directeur-generaal van ITER International Organization (Cadarache, Frankrijk). ITER is het grootste onderzoeksproject ter wereld en is vergelijkbaar met CERN. Professor  Osamu Motojima is een wetenschappelijke autoriteit van het allerhoogste niveau en maakt deel uit van de stuurgroep van het Erasmus Mundus International Doctoral College in Fusion Science and Engineering dat binnenkort van start gaat en door de UGent gecoördineerd wordt.

De faculteit Economie en Bedrijfskunde kent een eredoctoraat toe aan prof. dr. Arnoud De Meyer, rector van de Singapore Management University. Hij is alumnus van de UGent en doctoreerde er ook. Hij startte zijn carrière bij het befaamde Inséad in Fontainebleau (Frankrijk). Op academisch vlak groeide prof. De Meyer uit tot één van de autoriteiten op vlak van innovatiemanagement. Hij publiceerde in toonaangevende tijdschriften over het managen van projecten onder onzekerheid. Hij bouwde binnen de academische wereld ook een managementcarrière uit. Voor hij rector werd van de Singapore Management University was hij decaan van de Inséad Campus in Singapore en in 2007 werd hij decaan van de Judge Business School van Cambridge University (UK).

Voor de faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen gaat het eredoctoraat naar prof. dr. Paul R. Sackett, die verbonden is aan de University of Minnesota (VS). Hij is op wereldvlak een autoriteit op het gebied van gebruik van assessmentinstrumenten en psychologische tests bij selectiebeslissingen. Centraal thema in zijn werk is de zoektocht naar strategieën die bij personeelsselectie niet enkel een behoorlijke voorspellende validiteit bieden, maar ook de diversiteit bewaken.

De faculteit Politieke en Sociale Wetenschappen tot slot draagt prof. dr. Saskia Sassen voor voor een eredoctoraat. Professor Sassen bekleedt de Robert. S. Lynd leerstoel aan de Columbia University (VS) en is visiting professor aan de London School of Economics (UK). Professor Sassen is een van de belangrijkste auteurs van wetenschappelijke publicaties over stadsontwikkeling vanuit sociologisch oogpunt. Ze beschrijft het fenomeen van de global city binnen transnationale immigratiestromen.

10.000 stappen per dag leiden tot grote besparingen in ziekteverzekering

Uit een onderzoek van de vakgroep Maatschappelijke Gezondheidkunde en de vakgroep Bewegings- en Sportwetenschappen van de UGent blijkt dat de grootschalige bewegingscampagne ‘10.000 Stappen’ kostenbesparend werkt voor de ziekteverzekering. De campagne moedigt volwassenen aan om per dag minstens 10.000 stappen te zetten. Dit verhoogt het aantal kwaliteitsvolle levensjaren van het individu, terwijl op een termijn van 20 jaar heel wat kan worden bespaard als gevolg van vermeden ziekten.

Dat dit programma doeltreffend is was al bekend: in regio’s waar het toegepast werd, nam het gemiddeld aantal stappen per dag significant toe in vergelijking met een controleregio. Nu is ook aangetoond dat het programma kosten bespaart in de ziekteverzekering. Per 1.000 bereikte mannen nam het aantal kwaliteitsvolle levensjaren met 160 toe en kan 567.000 euro worden bespaard. Bij vrouwen zijn die cijfers respectievelijk 110 jaar en 427.000 euro. De uitbreiding van de campagne naar Vlaanderen, die momenteel als “10.000 Stappen Vlaanderen “ gefinancierd wordt door minister Jo Vandeurzen, kan op termijn dan ook tot ettelijke miljoenen besparingen leiden. De bevindingen van het UGent-onderzoek werden onlangs in het internationale wetenschappelijke tijdschrift Public Health Nutrition gepubliceerd.

De campagne “10.000 Stappen” ging in 2005 van start in Gent en moedigt volwassenen op een laagdrempelige manier aan om minstens 10.000 stappen per dag te zetten. De campagne werd en wordt uitgedragen via lokale media, een website (www.10000stappen.be ), informatieve affiches en folders, de verkoop en uitleen van stappentellers, en sensibilisatie via huisartsen, kinesisten, diëtisten, apothekers, verenigingen, scholen en seniorenclubs.

De onderzoekers bouwden verder op de eerdere onderzoeksresultaten waaruit bleek dat het aantal stappen en het aantal gewandelde minuten significant hoger lag bij de groep die met het programma werd bereikt.De verwachte langetermijneffecten van het programma op de gezondheid en de levenskwaliteit werden berekend aan de hand van een simulatiemodel. Daarbij werd op basis van een analyse van wetenschappelijke literatuur een duidelijk verband gelegd tussen het aantal minuten wandelen per week en de ontwikkeling van cardiovasculaire aandoeningen, diabetes en colorectale kanker. Over een tijdshorizon van 20 jaar werden de gezondheidseffecten en de daarmee gepaard gaande kosten gesimuleerd. Het programma kost uiteraard geld maar deze investering wordt volledig teruggewonnen door besparingen ten gevolge van vermeden ziekte.

Naar het artikel in Public Health Nutrition

Multidisciplinair onderzoek rond nano- en biofotonica werpt vruchten af

September 2010 werd aan de Universiteit Gent het Center for Nano- and Biophotonics (NB-Photonics) opgericht. Dit onderzoekscentrum bundelt de expertise van een 15-tal professoren en een 100-tal onderzoekers uit vier verschillende faculteiten met als doel toponderzoek uit te voeren rond geïntegreerde fotonica (optische chips), lab-on-chip systemen, nanomaterialen, elektro-optische deeltjesmanipulatie en optische beeldvorming en manipulatie van biologische systemen. NB-Photonics is één van de vijf multidisciplinaire onderzoeksspeerpunten van de UGent. Op 23 september hield het centrum een eerste jaarvergadering.

NB-Photonics is in een jaar tijd uitgegroeid tot een centrum met internationale uitstraling, daarbij voortbouwend op de excellentie van de deelnemende onderzoeksgroepen. Dit blijkt onder meer uit het feit dat vier professoren van NB-Photonics een persoonlijke onderzoeksmandaat van de European Research Council (ERC) hebben. Dergelijke mandaten, met een toelage van 1,5 à 2 miljoen euro, behoren tot de meeste prestigieuze onderzoeksprojecten in Europa. In het eerste jaar van haar werking zijn er een aantal belangrijke doorbraken gerealiseerd op onderzoeksvlak. Twee voorbeelden kunnen dit illustreren.

Fijn stof en andere nanomaterialen
De onderzoeksgroep van prof. Kevin Braeckmans en dr. Stefaan Soenen hebben een protocol opgesteld dat toelaat de toxische effecten van zogeheten nanomaterialen op levende cellen te evalueren. In onze maatschappij neemt het belang van nanomaterialen (ultrakleine partikels met diameters van 1 tot zo’n 100 nm) toe, met als voorbeelden fijn stof in de lucht, zilverpartikels in deodorants, en ijzeroxide of luminescente partikels voor biomedische beeldvorming. De toenemende blootstelling van alle mensen, dieren en planten aan deze nanomaterialen doet vele vragen oprijzen over de mogelijk negatieve effecten ervan. Recent stelde de onderzoeksgroep een werkschema op, veelal gebaseerd op microscopische analyse, dat toelaat om het effect van nanomaterialen op levende cellen te bestuderen. Op deze manier is het nu mogelijk om op relatief korte tijdschaal een duidelijk beeld te vormen van de mogelijke effecten van nanopartikels op tal van levende cellen die de bouwstenen zijn van mens, dier en plant. Dit moet toelaten om functionele nanopartikels te ontwikkelen met minimaal toxische neveneffecten.

Laser in de vorm van optische chip
In de onderzoeksgroep van prof. Gunther Roelkens en prof. Roel Baets werd een nieuw type laser ontwikkeld die een enorme impact kan hebben op spectroscopische sensorsystemen voor biologische en biomedische doeleinden. Klassieke lasers zijn gebaseerd op gestimuleerde emissie in allerlei veelal exotische materialen. De doctoraatsstudent Bart Kuyken is er nu in geslaagd om een laser te ontwikkelen in silicium, het materiaal waaruit computerchips gemaakt zijn. De laser is gemaakt in de vorm van een optische chip en is gefabriceerd met de chiptechnologieën van IMEC. De laser is niet gebaseerd op gestimuleerde emissie maar op een heel ander lichtemissieproces die parametrische oscillatie wordt genoemd. Bovendien kan de laser op een eenvoudige manier verstemd worden qua golflengte. Dit onderzoeksresultaat werd behaald in samenwerking met IBM. Het werd in september 2011 voor het eerst gerapporteerd op de IEEE Group Four Photonics conferentie in Londen.

In de context van NB-Photonics gaan ook een viertal nieuwe professoren aan de slag aan de UGent. Op 1 oktober 2011 starten twee nieuwe professoren. Prof. André Skirtach vervoegt NB-Photonics als expert op gebied van nano- en biofotonica, na een rijk gevulde carrière in Canada en Duitsland, en zowel in de onderzoeks – als in de bedrijfswereld. Prof. Filip Beunis is expert op gebied van optische en elektrische deeltjesmanipulatie en heeft onderzoekservaring opgedaan aan de UGent en aan de Universiteit van Barcelona. In 2012 zullen nog twee professoren de groep NB-Photonics versterken. Op 23 september 2011 hield NB-Photonics haar eerste jaarvergadering, waarop alle activiteiten van het centrum aan bod kwamen in de vorm van lezingen en posterpresentaties. Gastsprekers waren prof. Kishan Dholakia van de Universiteit van St-Andrews en prof. Anders Kristensen van de Technische Universiteit Denemarken. Info: Website NB-Photonics

Wetenschappers VIB-UGent en Bayer CropScience starten samenwerking

Wetenschappers van VIB-UGent en Bayer CropScience gaan samenwerken aan de ontwikkeling van gewassen met hogere opbrengst en verbeterde weerstand tegen stress, zoals droogte of zout in de bodem. Daarbij zullen de onderzoekers gebruik maken van gedetailleerde kennis over het genetisch materiaal van planten. Dit wordt moleculaire veredeling genoemd. In een eerste project zal gekeken worden naar zogeheten epigenetische verschillen tussen groepen planten en het gebruik ervan als basis voor selectie van nieuwe kenmerken in gewassen. Een tweede project is gebaseerd op computeranalyses van de genen die betrokken zijn bij de reactie van planten op stresssituaties zoals droogte. Na afloop van het onderzoek zullen de resultaten in wetenschappelijke vaktijdschriften worden gepubliceerd. Beide onderzoeksprojecten worden gesteund door het IWT (Agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie).

Epigenetica is een natuurlijk fenomeen dat gebruikt wordt door planten (en dieren) om het aflezen van erfelijk materiaal flexibel te reguleren, bijvoorbeeld als reactie op droogte. Het is een soort biologisch geheugen. Afhankelijk van externe factoren, zoals lange periodes van droogte, worden genen meer of minder afgelezen uit het DNA. Het gaat bij epigenetica dus niet over verschillen in de volgorde van de letters van het DNA zelf, maar over de mate waarin de informatie uit het DNA wordt afgelezen en gebruikt. Opmerkelijk is dat die veranderingen worden doorgegeven aan nakomelingen, zelfs al liggen ze niet opgeslagen in de volgorde van de letters van het DNA. Met het nieuwe onderzoeksproject willen de onderzoekers epigenetische controle ontwikkelen als nieuwe moleculaire tool voor de veredeling van landbouwgewassen.

Tegelijkertijd gaan wetenschappers ook verder met een project naar het gebruik van computertoepassingen bij het onderzoek naar weerstand van planten tegen stress. Daarbij zal de focus liggen op systeembiologie, de wetenschap die biologische systemen bestudeert als de interacties tussen vele componenten, zoals genen, eiwitten en metabolieten. Die aanpak is nodig bij het bestuderen van stressbestendigheid, omdat weerstand tegen droogte of zout vaak gestuurd wordt door ingewikkelde netwerken van genen. Bedoeling is om de genen en netwerken van genen betrokken bij stressresistentie te identificeren en experimenteel te valideren. Dat moet leiden tot planten met een verhoogde oogststabiliteit. Het onderzoek zal initieel gebeuren op Arabidopsis thaliana, de zandraket. Deze plant dient als model voor landbouwgewassen, omdat er op een versnelde manier het effect van individuele genen en netwerken van genen uitgetest worden. In een latere fase zullen beloftevolle genen uitgetest worden in verschillende gewassen (koolzaad, rijst en katoen).

Planten die maken krijgen met droogte, hitte, koude, overstromingen of zout in de bodem, reageren daarop door hun groei te verminderen. Dat kan tot ernstige oogstverliezen leiden. Mede als gevolg van de wijzigende weersomstandigheden dreigen zulke omstandigheden in de toekomst steeds vaker voor te komen. Het is dus noodzakelijk nieuwe gewassen te ontwikkelen die aan deze vormen van stress kunnen weerstaan. Meer voedsel produceren op een beperkt landbouwareaal is dan ook een van de uitdagingen van deze eeuw. Met de deze samenwerking willen VIB en Bayer CropScience bijdragen aan een oplossing voor dit probleem. Onderzoeksleiders van de projecten zijn Frank Van Breusegem (VIB-UGent), Mieke Van Lijsenbettens (VIB-UGent), Steven Maere (VIB-UGent), Marc De Block (Bayer CropScience) en Matthew Hannah (Bayer CropScience). Ook wetenschappers verbonden aan de Universiteit Antwerpen zijn betrokken bij dit project.

Gentse Feesten met ‘Van paardenmiddel tot paardendokter’

De reizende tentoonstelling 'Van paardenmiddel tot paardendokter' gunt de bezoeker een blik op de evolutie van het dierengeneeskundig onderwijs, de wetenschappelijke aspecten ervan en op de volksveeartsenijkunde. Als enige Vlaamse universiteit waar kandidaat-dierenartsen terecht kunnen, zet de UGent daarmee haar opleiding in de kijker. De tentoonstelling wordt op 15 juli plechtig geopend. Van 16 tot en met 24 juli tussen 11 en 18 uur gratis te bezichtigen in de Aula, Volderstraat 9, 9000 Gent. Ideaal voor wie komend weekeinde tussen de buien door de Gentse Feesten wil verkennen. Maar tijdens die Gentse Feesten heeft de UGent naast deze tentoonstelling nog heel wat interessante en leuke initiatieven in petto.

Naar goede gewoonte organiseert de Plantentuin van de UGent tijdens de Gentse Feesten begeleide themawandelingen. Zo kom je onder andere meer te weten over het seksuele leven van planten of ontdek je wat Columbus op ons bord bracht. Daarnaast loopt er in het kader van het Internationaal Jaar van de Bossen een tentoonstelling over dat thema en kan je in het laatste Gentse Feestenweekend de reuzenwaterlelies in bloei bewonderen tijdens twee nocturnes. Tot slot kunnen kinderen tijdens de workshop 'Creatief met plantenmateriaal' zelf een fossiel van een zeedier maken. Tijdens een tweede workshop in de herfst kunnen ze dan met datzelfde fossiel aan de slag gaan. Meer informatie op de website van de Plantentuin.

In 2011 viert de UGent Volkssterrenwacht Armand Pien vijftig jaar bemande ruimtevaart en dertig jaar Space Shuttle. Daarom organiseert de sterrenwacht tijdens de Gentse Feesten een geleid bezoek aan de gelegenheidstentoonstelling. Op woensdag kan je er ook terecht voor de 3D-documentaire 'Reizen door de Ruimte'. Je krijgt er een overzicht van enkele belangrijke missies en meer informatie over de belangrijkste principes van ruimtevaart. Daarnaast kan je er door de telescopen ook een blik werpen op het heelal of met de 3D-voorstelling 'Galilei’s Bril' een reis maken door het zonnestelsel. Meer informatie op de website van de UGent Volkssterrenwacht Armand Pien

De Universiteit Gent beschikt over de oudste collectie etnografische artefacten van Vlaanderen en stelt die tijdens de Gentse Feesten tentoon in Het Pand. De vaste collectie wordt voor de gelegenheid aangevuld met de tijdelijke presentaties 'Levenswijsheid en geluk! Verrassende voorwerpen uit het traditionele China' en 'Materiële armoede en culturele rijkdom in Afrika'. Een speciale rondleiding biedt een blijk 'Achter de schermen' van de Etnografische Verzamelingen. Kinderen tussen 8 en 12 jaar kunnen aan de hand van voorwerpen, verhalen en spelletjes van verre volkeren in de huid van een ontdekkingsreiziger kruipen. Voor 5- tot 7-jarigen staan traditionele kinderspelletjes uit China op het programma. Locatie: Het Pand, Onderbergen 1, 9000 Gent, van 16 juli t.e.m. 24 juli open tussen 11 en 17 uur. Dagelijks rondleidingen Levenswijsheid en geluk! om 11, 14 en 15 uur. 'Achter de schermen' kan met een rondleiding om 11 of 14 uur. Beide rondleiding kosten 5 euro. De workshop voor 5- tot 7-jarigen vindt dagelijks plaats om 11 en om 14u uur en kost 5 euro. 8 tot 12-jarigen zijn ook welkom om 15 uur en betalen 4 euro. Inschrijven is verplicht voor de rondleidingen en de kinderworkshops en kan telefonisch op 09 264 83 05 (weekdagen voor de Gentse Feesten, tussen 9 en 21 uur) en op 0486 07 03 06 (tijdens de openingsuren, tijdens de Gentse Feesten) of via e-mail naar Paulina.Vanderzee@UGent.be en Anouk.Vanderkelen@UGent.be

UGent triomfeert op Europese Bedrijfssportspelen in Hamburg

Van 22 tot 26 juni nam de UGent deel aan de 18de Europese Bedrijfssportspelen in Hamburg. Een delegatie van 50 personeelsleden, meteen de grootste Vlaamse delegatie, sportte mee in 10 verschillende disciplines. Met 14 medailles mag de UGent zich tussen de best presterende bedrijven van Europa klasseren. De meeste medailles werden behaald door de vrouwen in het onderdeel atletiek. De deelname van de UGent aan de tweejaarlijkse Europese Bedrijfssportspelen was een primeur. Onder leiding van delegatieverantwoordelijke Dirk Van Haelter en met de steun ter plaatse van rector Paul Van Cauwenberge groeide die eerste deelname uit tot een overweldigend succes met 7 gouden, 1 zilveren en 6 bronzen medailles. In atletiek werden maar liefst 11 medailles weggekaapt, in zwemmen 2 en in wielrennen 1.

Opvallende vaststelling is dat 13 van de 14 medailles door vrouwen werden veroverd. De grote triomfators binnen de UGent waren Christ Willems (Directie Personeel en Organisatie) en Linda Hermans (Secretariaat Raad van Bestuur) met elk 4 medailles; telkens 2 gouden en 2 bronzen. Christ Willems presteerde dit bovendien in 2 verschillende sportdisciplines, atletiek en zwemmen. 10 UGent-ers keerden terug met minstens één plaats in de top drie. Christ Willems (V +40) veroverde goud op de 5.000m en op de halve marathon en brons op de 4 X 100m en op de 50m schoolslag. Linda Hermans (V -30) veroverde goud op de 1.500m en in het speerwerpen en brons op de 4 X 100m en op de 10km. Linda Sabbe (V +50) was goed voor 2 medailles: goud op de 5.000m en brons op de 1.500m. Mouna Guerfal (V - 30) was eveneens goed voor 2 medailles: zilver op de 10km en brons op de 4 X 100m. Ria Coppejans (V +40) was goed voor brons in het hoogspringen. Kurt Stevens, Bart Clarysse en Zeger Hens wonnen goud als beste team op de halve marathon. Nele Maes (V +40) veroverde brons op de 200m vrije slag. Tamara Strobbe (V +30) tenslotte won goud bij de wegrit.

Verder was er een verdienstelijke 6de plaats voor het bridgeduo, een 10e plaats voor het volleybalteam en een 15de plaats voor de basketters na winst in hun poule. Een tennisploeg behaalde de kwartfinale en de twee badmintonteams eindigden respectievelijk 32ste en 40ste. Ten slotte waren er verdienstelijke prestaties voor de beachvolleyballers en in het darts. In 2013 grijpen de Europese Bedrijfssportspelen plaats in Praag. Na de mooie resultaten in Hamburg zal de UGent ongetwijfeld opnieuw van de partij zijn. Link: http://www.ecsghamburg2011.de/

Debat over rol en verantwoordelijkheid van wetenschap

Op 29 mei 2011 bleken rond een aardappelveld in Wetteren twee werelden met elkaar in aanvaring te komen. Aan de oppervlakte leek het om onderzoek naar genetisch gemodificeerde aardappelen te gaan: één wereld bewoog zich voort onder de slogan “Save Our Science”, op de andere karavaan prijkte “Field Liberation Movement”. Maar er was meer aan de hand. Het Centrum voor Duurzame Ontwikkeling stelde vast dat er zich onder die ogenschijnlijk scherpe tegenstelling een gemeenschappelijke bekommernis bevond. Wat beide bewegingen immers deelden was een gevoel van verontwaardiging ten aanzien van de vrijheid van wetenschappelijk onderzoek die hier in het gedrang kwam. Enerzijds luidde het dat vrij onderzoek in het gedrang kwam door de aantasting van het aardappel-experiment en anderzijds werd de verwevenheid tussen bepaald GGO - onderzoek en grote, winstgedreven bedrijven als BASF aangeklaagd als een bedreiging voor diezelfde vrijheid van onderzoek.

Nog geen uur na de actie bleken de wereldbeelden te condenseren in kranten, blogs en open brieven. In ijltempo zagen discursieve coalities het daglicht. De Vlaamse rectoren veroordeelden de actie scherp. Ze eisten respect voor wetenschappelijke experimenten die in een wettelijk kader tot stand zijn gekomen. GGO onderzoekers gingen hun werk inhoudelijk verdedigen tegen diverse punten van kritiek. Nog anderen trokken het debat open naar de relatie tussen wetenschap en samenleving, het nut van flankerend onderzoek over maatschappelijke (neven)effecten, de relatie tussen universiteit en industrie, de aanwezige besluitvormingsmechanismen voor GGO’s, en de vraag wat vrij onderzoek eigenlijk is en of het überhaupt bestaat en mogelijk is.

HetCentrum voor Duurzame Ontwikkeling(CDO) wil, zonder standpunt in te nemen, die vraagstukken een sereen forum bieden en organiseert daarom op 27 juni 2011 een debat met alle betrokken partijen. De vragen die we op tafel leggen, overstijgen het GGO debat en kijken meer naar de maatschappelijke context van onderzoek hieromtrent. De verantwoordelijkheid die onderzoekers willen en kunnen dragen in de hedendaagse maatschappij, de relaties tussen wetenschappelijk onderzoek en maatschappij, onderwijs en onderzoeksprogrammatie, de relaties tussen privé en publiek onderzoek, het al dan niet bestaan van samenwerkingsprotocols, de zin en onzin van patentrecht, … het zijn allemaal thema's die ongetwijfeld de revue zullen passeren. Het publiek wordt uitgenodigd om actief aan het debat deel te nemen.

Programma

19u30: inleiding geschiedenis van bio-tech
20 uur: debat met

·         prof. Godelieve Gheysen, biologe, UGent

·         prof. Erik Swyngedouw, geograaf & bio-ingenieur, University of Manchester

·         Michiel Mathijs, bioloog, onderzoeker, UGent

·         dr. ir. Tom Cox, onderzoeker, NIOO / UA

Moderator is John Vandaele, journalist bij MO*.

Maandag 27 juni 2011 om 19u30 in Het Pand, Onderbergen 1, 9000 Gent.

Wetenschappers gaan door met experimenteel aardappelveld

Ondanks de vernielingen aan het proefveld met genetisch gewijzigde aardappelen hebben de wetenschappers betrokken dit onderzoek besloten door te gaan met het experiment. Dat laten ILVO, UGent, VIB en HoGent weten na de toezegging van de steun van Vlaams minister van Innovatie Ingrid Lieten. Die maakte bekend dat de Vlaams regering 250.000 euro extra budget uittrekt om de schade te herstellen die werd toegebracht door de gewelddadige actie van Field Liberation Movement op zondag 29 mei. Deze veldproef met aardappelen resistent tegen de aardappelziekte is vanuit wetenschappelijk oogpunt belangrijk. De aardappelziekte veroorzaakt in ons land jaarlijks voor 55 miljoen euro, maar ook op internationaal niveau is deze proef belangrijk. “We geven niet op,” stellen de wetenschappers. “Meer dan ooit geloven we erin dat onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek noodzakelijk is om de landbouw milieuvriendelijker en duurzamer te maken. De steun die we vanuit politiek, landbouw, wetenschap en maatschappij hebben gekregen heeft ons gesterkt in die overtuiging”. Uit een grondige inspectie blijkt dat tijdens de terroristische actie van Field Liberation Movement 15% van de planten in de veldproef werd vernield. Er werd ook ernstige schade werd toegebracht aan de omheining en de veiligheidsinfrastructuur. Dankzij de bijkomende financiële injectie van de Vlaamse regering is het mogelijk om die schade in voldoende mate te herstellen om de veldproef verder te zetten.

Ondertussen blijkt dat het Field Liberation Movement zijn oog heeft laten vallen op het eerste genetisch gemodificeerd populierenbos in Zwijnaarde. Ook dit bos past in het fundamenteel onderzoek dat het Vlaams Instituut voor Biotechnologie voert. De bomen staan er nu anderhalf jaar en zijn volgens het VIB geschikt als bron voor biobrandstoffen. Door de verlaagde productie van lignine, een kleefstof in het hout, kunnen houtvezels gemakkelijker afgebroken worden tot glucose, de basis van ethanolproductie. In 2008 kreeg het onderzoek internationale erkenning en in 2009 werden enkele honderden bomen geplant. Door de genetische ingreep ligt de bio-ethanolopbrengst tot 81 % hoger dan bij de gewone populieren. De veldproef met populieren is de enige in België en kwam er nadat het VIB gedurende een periode van 10 jaar geen veldproeven meer had gedaan. De actievoerders laten er geen twijfel over bestaan: ofwel wordt dit veld dag en nacht bewaakt ofwel wordt het vernield.

Eco-fascisme schokt wetenschappers

De Vlaamse wetenschappers van ILVO, UGent, VIB en HoGent zijn diep geschokt door de gewelddadige vernietiging van de veldproef met aardappelen door een 300-tal aanhangers van Field Liberation Movement vandaag in Wetteren. Vooral de agressie waarmee de actie gepaard ging, baart de wetenschappers ernstig zorgen. De vernietigingsactie gaat veel verder dan de veldproef alleen. Het is een frontale aanval op vrij wetenschappelijk onderzoek als methode om milieuvriendelijke landbouw te bevorderen. Door gewelddadige acties als deze wordt het publiek wetenschappelijk onderzoek in Vlaanderen ernstig bedreigd. De wetenschappers hopen op een totale veroordeling van deze gewelddaden door politiek, gerecht en maatschappij.

De onderzoeksinstellingen betreuren dat FLM heeft gekozen voor geweld om zijn ideologie op te dringen aan de maatschappij. Daarmee plaatst FLM zichzelf buiten de wet. Dit is niet langer actievoeren, dit is een daad van agressief geweld. Woordvoerder Joris Ganseman: “We kunnen dit als wetenschappers niet langer meer aanzien of aanvaarden. Jarenlang werk ten behoeve van meer duurzame, milieuvriendelijke landbouw is vanmiddag in één klap vernield”. Hoewel dit een zwarte dag is voor de wetenschap, voelen ILVO, UGent, VIB en HoGent zich gesteund door de actie Save Our Science. 350 wetenschappers van KULeuven, UGent, Vrije Universiteit Brussel en Universiteit Antwerpen, landbouwers en sympathisanten kwamen deze voormiddag hun steun aan vrij wetenschappelijk onderzoek betuigen.

Op het omheinde proefveld in Wetteren groeien sinds begin mei enkele genetische gewijzigde aardappelen die resistent zijn tegen een schimmelziekte en zo chemische bestrijdingsmiddelen overbodig maken. Een experiment waar onder meer de Gentse universiteit en het Vlaams Instituur voor Biotechnologie aan meewerken, en een grote stap voorwaarts zou kunnen betekenen voor onze voedselvoorziening en ons leefmilieu gezien de overbodigheid van chemicaliën. Een proef en onderzoek waar we als maatschappij veel geld in investeren om het in alle openheid, met publicatie van de resultaten, te laten plaatsvinden. Peter Dedecker: "Eigen wetenschappelijk onderzoek om te vermijden dat dergelijke zaken ons afhankelijk maken van enkele bedrijven". De wetenschappers meten nu de exacte schade aan het veld, volgens de eerste berichten is één derde van het veld vernietigd. "De schade is enorm groot en het zal nog enkele dagen duren alvorens we weten of de veldproef volledig verloren is. De actievoerders hebben ook pesticiden over het veld gestrooid, we nemen nu stalen om na te gaan of het om welke producten het gaat", zegt Greet Riebbels van het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek.

Volksvertegenwoordiger Peter Dedecker reageert: "Mijn wetenschappelijk hart bloedt als ik die taferelen zie. Hier in Wetteren wordt momenteel een wetenschappelijk experiment, een veldproef met genetisch gewijzigde aardappelen, vernietigt. Burgemeester en politie stonden erbij en keken ernaar. Een schandelijke vertoning en gebrek aan verantwoordelijkheidszin van actievoerders en lokaal bestuur". De actievoerders, op geweldadige manier strijdend tegen vooruitgang, schieten dus in eigen voet. Merkwaardig is, dat zij die zichzelf milieubewust noemen, het veld besproeiden met pesticiden. "Tekenend is ook de houding van het Wetterse gemeentebestuur en burgemeester Alain Pardaen. Dat dergelijke actievoerders, met als doel de vernietiging van het proefveld, zich niet aan afspraken zouden houden, kon het kleinste kind verwachten. Vraag is wie hier in de fout gegaan: de politie met haar gebrekkige optreden, of de burgemeester met een zware inschattingsfout?" stelt Peter Dedecker.

Meer over deze veldproef: http://archief2011.blogspot.com/2011/05/veldproef-met-genetisch-gewijzigde.html

Watersportbaanloop voor bedrijven op 18 mei

Op woensdag 18 mei organiseert de Universiteit Gent de 32ste editie van de Watersportbaanloop voor bedrijven. In de vorige editie bereikten iets meer dan 500 deelnemers van 28 bedrijven de finish. Door de inbreng van de Vlaamse Liga voor Bedrijfssportbonden (VLB) verwachten de organisatoren dit jaar opnieuw een grote opkomst. Koploper is alvast de Universiteit Gent zelf, die met een 100-tal atleten aan de start komt. Andere deelnemers zijn onder meer ArcelorMittal, KSGS (Stad Gent), BNPParibasFortis, VDK, Securex, VK Proost (Oost-Vlaanderen), CEVI, Hogeschool Gent en het A.Z. Sint-Lucas. De nadruk van de Watersportbaanloop ligt op recreatie en het bevorderen van de teamgeest. Toch blijft een zeker wedstrijdelement aanwezig, met prijzen voor mannen en vrouwen in drie leeftijdscategorieën. Het bedrijf met de beste resultaten over alle categorieën heen ontvangt de wisselbeker. De UGent won de beker de voorbije twee jaar en zal er alles aan doen om die in eigen handen te houden. Dankzij sponsoring van de Stad Gent en de Provincie Oost-Vlaanderen worden de tijden professioneel opgenomen.

Praktisch: Woensdag 18 mei 2011 aan de Topsporthal, Zuiderlaan 14, 9000 Gent.
Volwassenen starten om 18u30 (5 kilometer). De wedstrijd wordt voorafgegaan door een wedstrijd over 1 km voor kinderen van personeelsleden van de deelnemende bedrijven.

VIB-UGent maakt planten beter bestand tegen droogte

Al jarenlang is droogteresistentie een belangrijke uitdaging voor plantenonderzoekers. Dat onderzoek was tot nu toe vooral gericht op planten bestand tegen extreme droogte. Maar de kennis die hieruit voortvloeide was heel erg moeilijk toe te passen op gewassen in het veld. Dat komt, zo blijkt uit onderzoek van wetenschappers onder leiding van Dirk Inzé van VIB-UGent, omdat de focus moet gelegd worden op een beperkt watertekort, niet op extreme droogte. Uit onderzoek gepubliceerd in de vakbladen Nature Biotechnology en Plant Cell, blijkt dat planten reageren op een mild tekort aan water door hun groei preventief stil te leggen. Minder neerslag zorgt vaak voor lagere oogsten. “Door de overdreven reactie van planten op droogte te milderen, kunnen we gewassen selecteren die ondanks beperkt watertekort toch blijven doorgroeien. Zo kunnen we heel wat nodeloos oogstverlies vermijden,” zegt Dirk Inzé van het VIB Departement Planten Systeembiologie, UGent.

De Wereldbank verklaarde onlangs dat de wereld afstevent op een crisis van de voedselprijzen, met oogstverlies als gevolg van wijzigende weersomstandigheden als één van de belangrijkste oorzaken van dit complex probleem. Meer voedsel produceren op een beperkt landbouwareaal is dan ook een van de uitdagingen van deze eeuw. Gewassen beter bestand maken tegen droogte is een belangrijke strategie om de landbouwproductiviteit te doen stijgen. Echter, het onderzoek naar zulke gewassen heeft nog niet veel opgeleverd. Het onderzoek naar droogteresistente gewassen heeft zich lange tijd toegespitst op het overleven van planten bij extreme droogte. Een verkeerde strategie, zo blijkt uit onderzoek van Aleksandra Skirycz en Korneel Vandenbroucke van VIB-UGent. Zij tonen in een publicatie in Nature Biotechnology aan dat planten die overleven bij extreme droogte, helemaal niet beter groeien bij beperkt tekort aan water. Dat is een belangrijk punt. In reële condities op het veld komen extreme droogteperiodes amper voor. Wat wel vaak voorkomt, zijn periodes van milde droogte. Die hebben geen effect op het overleven van de plant, maar wel op de landbouwopbrengst van de gewassen.

In een vervolgstudie om dit effect te verklaren, richten onderzoekers Aleksandra Skirycz en Hannes Claeys van VIB-UGent zich op de vroege groei van bladeren. Hieruit bleek dat het plantenhormoon ethyleen de groei stillegt wanneer de plant een watertekort waarneemt. Als de droogte tijdelijk is, kan de groei echter opnieuw aanvangen. Dit onderzoek opent perspectieven om nieuwe gewasvariëteiten te ontwikkelen. Bij beperkte droogte zouden die gewoon verder groeien zonder onnodig oogstverlies – met een hogere opbrengst als gevolg. Dit onderzoek werd uitgevoerd door Aleksandra Skirycz, Korneel Vandenbroucke, Hannes Claeys en collega’s van het labo van Dirk Inzé in het VIB Department Planten Systeembiologie, UGent. Het onderzoek werd mede gefinancierd door FWO-Vlaanderen, UGent (Methusalem) en VIB .

Publicaties
Survival and growth of Arabidopsis plants given limited water are not equal, Aleksandra Skirycz, Korneel Vandenbroucke, et al., Nature Biotechnology, doi:10.1038/nbt.1800.
Pause-and-stop – the effects of osmotic stress on cell proliferation during early leaf development in Arabidopsis and a role for ethylene signaling in cell cycle arrest, Aleksandra Skirycz, Hannes Claeys, et al., Plant Cell, doi:10.1105/tpc.111.084160.

UGent student wint interuniversitaire pleitwedstrijd

Jeroen Villé, student aan de faculteit Rechtsgeleerdheid van de UGent, heeft in het Brusselse Justitiepaleis de derde editie van NautaDutilh's Interuniversitaire Pleitcompetitie gewonnen. Uit een groep van 43 kandidaten werden 24 rechtenstudenten van de KULeuven, de UGent en de VUB geselecteerd. Zij namen het tegen elkaar op voor een jury van academici, magistraten en advocaten. De zes beste kandidaten, waaronder vier Ugent studenten, gingen door naar de finaleronde. Daar kwam Jeroen Villé (UGent) als winnaar uit de bus. Hij wint daarmee onder meer een betaalde zomerstage bij één van de grootste advocatenkantoren in de Benelux.

De interuniversitaire pleitcompetitie heeft als doel juristen in spe al in een vroeg stadium kennis te laten maken met de vaardigheden die noodzakelijk zijn voor de uitoefening van de advocatuur. Tot die vaardigheden behoren onder meer juridische analyse en pleitvaardigheid.

Met deze overwinning ziet de UGent haar investering in lessen die buiten het curriculum vallen, beloond. Onder de noemer Mondige Maandagen worden in de faculteit Rechtsgeleerdheid op maandag lessen en oefensessies rond mondelinge vaardigheden aangeboden, waaraan de studenten op vrijwillige basis deelnemen. Daar komen onder meer het gebruik van een degelijke en moderne Nederlandse rechtstaal, de logische opbouw van een betoog en communicatie- en presentatietrainingen aan bod, wordt geoefend op articulatie, intonatie en improvisatie en is er aandacht voor de non-verbale aspecten van een overtuigend discours.

UGent uit bezorgdheid om haar eredoctor Ai Weiwei

De Universiteit Gent is zeer bezorgd over het lot van de heer Ai Weiwei, doctor honoris causa van de UGent (2010). De artiest en mensenrechtenactivist werd meer dan twee dagen geleden in de Chinese Volksrepubliek opgepakt door de grenspolitie. Sindsdien werd over hem geen informatie meer vrijgegeven. Hij werd vroeger al opgepakt, stond onder huisarrest en werd zwaar toegetakeld door onbekenden. De Universiteit Gent drukt haar bezorgdheid uit en vraagt de Chinese autoriteiten om informatie over de huidige situatie van dr. h.c. Ai Weiwei. Ze hoopt dat hij spoedig wordt vrijgelaten zodat hij zijn normale werkzaamheden kan hervatten. Ook het Europees Parlement, dat deze week in plenaire vergadering bijeen is, heeft in allerijl een debat over de opgepakte Chinese kunstenaar Ai Weiwei aan zijn agenda toegevoegd. Er gaan stemmen op om de mensenrechtendialoog tussen de Europese Unie en China op te schorten. Ai Weiwei is vooral bekend als medeontwerper van het Vogelneststadion in Peking, maar is ook een uitgesproken criticus van het regime. De kopstukken van de communistische partij kwalificeert hij als gangsters.

Afgelopen zondag werd Ai Weiwei opgepakt op de luchthaven van de Chinese hoofdstad. Een reden werd niet opgegeven. Ondanks groeiende internationale kritiek onthoudt zowel de lokale politie van Peking als het ministerie van Buitenlandse Zaken zich nog steeds van alle commentaar. De houding van de Chinese autoriteiten trekt ook de aandacht van het Europees Parlement. De liberaal Edward McMillan-Scott vindt dat de eind jaren negentig opgestarte mensenrechtendialoog met China opgeschort moet worden. McMillan-Scott: "De autoriteiten hebben tientallen van China's meest prominente activisten, van advocaten over verdedigers van mensenrechten tot bloggers, opgesloten, gearresteerd of doen verdwijnen". Eerder zei Amnesty International dat de arrestatie van Ai Weiwei het voorlopige orgelpunt is van de genadeloze onderdrukking van elke Chinese dissidente stem, uit angst voor een volksopstand geïnspireerd door de gebeurtenissen in de Arabische wereld.

NRC correspondent Oscar Garschagen (Shanghai) formuleert het zo: “De arrestatie van Ai Weiwei zat eraan te komen. Er worden op het ogenblik veel dissidenten opgepakt. Met name advocaten, schrijvers en bloggers die politieke hervormingen willen. De Chinese regering is erg nerveus naar aanleiding van de ontwikkelingen in de Arabische wereld en wil voorkomen dat de roep om vrijheid overslaat naar China. Eén vonk kan tot een prairiebrand leiden. Daarom kunnen dissidenten rekenen op extra aandacht. Sommigen krijgen een waarschuwing, anderen een uitnodiging voor een kopje thee op het politiebureau”.

Nieuw consortium ‘Technopool Sierteelt’ stelt zich voor aan sierteeltsector

Vier sierteelt gerelateerde wetenschappelijke instellingen werken voortaan intensief samen binnen één kennisnetwerk. Onder de naam ‘Technopool Sierteelt’ hebben ze een consortium opgericht. De 4 samenwerkende initiatiefnemers zijn ILVO (Instituut voor Landbouw‐en Visserijonderzoek), UGent, HoGent en PCS(Provinciaal Centrum voor Sierteelt). Alle vier zijn ze gevestigd in Oost-Vlaanderen, de provincie Oost- Vlaanderen ondersteunt het consortium. Bedoeling is om de sierteeltsector in Vlaanderen efficiënter te ondersteunen bij alle mogelijke teelttechnische en innovatievragen. Op 17 februari 2011 maakte de sierteeltsector kennis met de mensen en wetenschappelijke mogelijkheden achter de ‘Technopool Sierteelt’ tijdens een druk bijgewoonde innovatiebeurs. Die vond plaats bij ILVO Plant in de Caritasstraat 21 te Melle. Het evenement, het nieuwe logo en de bijhorende brochure werden gerealiseerd met de steun van het Europese “Gent: Bloemenregio” project.

Gedeputeerde Alexander Vercamer: “Sierteelt is traditioneel een innoverende sector blijft een belangrijke economische peiler in Vlaanderen: de sector is goed voor een productiewaarde van 539 miljoen euro en een tewerkstelling van bijna 9.000 personen. Ons land staat op de derde plaats binnen Europa qua export van sierteeltproducten. De exportwaarde in 2009 bedroeg 573 miljoen euro, terwijl er voor 499 miljoen euro werd ingevoerd. Speerpunten zijn de vermeerderings‐ en veredelingsbedrijven, gespecialiseerde azalea- bedrijven en de boomkwekerijsector. De laatste jaren zijn de bedrijven almaar groter en ambitieuzer geworden. Om de internationale concurrentiekracht in de toekomst te vrijwaren zoeken de siertelers voortdurend naar innovatie en naar betere producten en processen. De schaalvergroting, specialisatie en verticale integratie versterken de tendens om ontwikkelingen uit het onderzoek te implementeren. Ook wettelijke uitdagingen als de geïntegreerde gewasbescherming (die Europa oplegt tegen 2014), de waterrichtlijnen en een rationeel energieverbruik maken oplossingsgericht onderzoek en uitgebreide wetenschappelijke dienstverlening noodzakelijk”.

Reeds in 2002 ondertekenden de 4 partners een intentieverklaring tot samenwerking om de beschikbare infrastructuur voor het onderzoek in de sierteelt optimaal te gebruiken. In 2008 kwam er een aanvullende overeenkomst om de samenwerking te consolideren. Het consortium, ondersteund door de Provinciale Ontwikkelingsmaatschappij Oost‐Vlaanderen (POM), kreeg de naam “Technopool Sierteelt”. De expertise en kennis van de vier onderzoeksinstellingen werd wegens zijn complementariteit als een meerwaarde ervaren door bedrijven die contact opnamen met de wetenschappers. De leden van de ‘Technopool Sierteelt’ wensen expliciet dat nieuwe kennis doorstroomt en daadwerkelijk op de bedrijven gebruikt wordt. Als de onderzoekers vb. modelplanten bestuderen, kunnen de onderzoeksresultaten vertaald worden naar economisch belangrijke teelten. Eigen laboratoria en proefopstellingen maken soms plaats voor praktijkonderzoek op de bedrijven zelf. Deze werkwijze blijkt vertrouwen te wekken bij de telers.

ILVO Woordvoerster Greet Riebels modereerde de getuigenissen van de telers. Uit die gesprekken bleek dat moderne sierteeltbedrijven inzetten op innovatie, gedurfde keuzes in bedrijfsvoering, technologie en teeltmethodes. De partners in de Technopool Sierteelt toonden tijdens een debat dat ze heel wat expertise en kennis in huis hebben om de siertelers te begeleiden of te helpen de juiste keuze te maken bij investeringen. Expertise waarvan je misschien nog niet weet dat ze bestaat of hoe deze nuttig kan zijn voor je bedrijf. Aan de hand van een kenniswandeling doorheen laboratoria en een nieuw serre‐ en onderzoekscomplex dat in de loop van 2011 operationeel moet worden, werd informatie gegeven rond actuele onderzoeksthema’s zoals water, gewasbescherming, techniek, nieuwigheden en biotechnologie. Ook hier bleek duidelijk dat de kloof tussen wetenschappers en de siertelers de laatste jaren grotendeels weg viel en dat onderzoeksresultaten steeds sneller hun weg vinden naar de praktijk. Na afloop werden het logo en de brochure van Technopool Sierteelt voorgesteld in aanwezigheid van Eerste gedeputeerde Alexander Vercamer die de aanwezigen uitnodigde op de aansluitende uitgebreide receptie. Link: http://www.ilvo.vlaanderen.be/

UGent helpt bij conservatie van kunstwerken

De Universiteit Gent is partner in MEMORI, een internationaal onderzoeksproject dat er toe bijdraagt dat kunstwerken in optimale omstandigheden opgeslagen en tentoongesteld kunnen worden. Door met zogenaamde dosimeters polluenten in de lucht rond het kunstwerk te monitoren, kan men schade aan de werken voorkomen. Het MEMORI project bouwt voort op eerder onderzoek om een nieuwe generatie van kostenbesparende en gebruiksvriendelijke dosimeters te ontwikkelen. Zo zullen museummedewerkers en restaurateurs in de toekomst kunnen inschatten of een kunstwerk zich al dan niet op een geschikte locatie bevindt. Indien nodig kunnen stappen ondernomen worden om de omstandigheden in de depots of in de tentoonstellingsruimte te verbeteren. De dosimeters die in dit MEMORI project ontworpen worden, worden getest in belangrijke Europese instituten zoals de Tate Gallery in Londen en het Nationaal Museum van Krakow.

Dosimeters zijn speciale instrumenten die schadelijke stoffen in de lucht kunnen meten. MEMORI focust op polluenten die in de buurt van kunstwerken gevonden worden en die schade kunnen veroorzaken aan het werk. Soms worden deze schadelijke stoffen door het kunstwerk zelf uitgestoten, bijvoorbeeld door de materialen die gebruikt werden, zoals verf, hout of textiel, of door materialen die gebruikt werden tijdens vroegere restauraties. Andere schadelijke producten komen vrij uit opslag- of verpakkingsmaterialen, of door het hout van (oudere) tentoonstellingskasten. De invloed van de polluenten op verschillende kunstenaarsmaterialen wordt dan ook uitgebreid onderzocht om zo de limietdosissen te kunnen definiëren. Het onderzoeksteam van de UGent onderzoekt de invloed van organische dampen op pigmenten. Hiervoor worden verschillende technieken ingezet, waaronder Raman-spectroscopie (onderzoek van de moleculaire veranderingen) en fotografie onder gecalibreerde omstandigheden (onderzoek naar eventuele kleurveranderingen).

De UGent is een belangrijke partner in MEMORI, een internationaal onderzoeksproject dat de komende drie jaar in totaal 3 miljoen euro ontvangt van de Europese Unie. Ruim 150.000 euro daarvan gaat naar de UGent. Het einddoel van het MEMORI project, dat vrij gemakkelijk alle Europese competitie versloeg in en selectie, is het ontwikkelen en commercialiseren van dosimeters voor kleine en grote Europese culturele instellingen. Het project brengt 14 onderzoeksinstellingen en cultureel erfgoedinstellingen  uit België, Denemarken, Duitsland, Ierland, Italië, Oostenrijk, Roemenië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk samen, onder leiding van het Noors Instituut voor Luchtonderzoek. Meer info over Memori

Nieuw consortium ‘Technopool Sierteelt’ stelt zich voor aan sierteeltsector

Vier sierteelt‐gerelateerde wetenschappelijke instellingen werken voortaan intensief samen binnen één kennisnetwerk. Onder de naam ‘Technopool Sierteelt’ hebben ze een consortium opgericht. De 4 samenwerkende initiatiefnemers zijn ILVO (Instituut voor Landbouw‐ en Visserijonderzoek), UGent, HoGent en PCS (Provinciaal Centrum voor Sierteelt). Bedoeling is om de sierteeltsector in Vlaanderen efficiënter te ondersteunen bij alle mogelijke teelttechnische en innovatievragen. Op 17 februari 2011 maakt de sierteeltsector kennis met de mensen en wetenschappelijke mogelijkheden achter de ‘Technopool Sierteelt’, tijdens een innovatiebeurs. Die vindt plaats bij ILVO Plant te Melle. Het evenement, het nieuwe logo en de bijhorende brochure werden gerealiseerd met de steun van het Europese “ Gent: Bloemenregio” project.

Sierteelt blijft een belangrijke economische peiler in Vlaanderen: de sector is goed voor een totale productiewaarde van 539 miljoen euro en een tewerkstelling van bijna 9000 personen. Ons land staat op de derde plaats binnen Europa qua export van sierteeltproducten. De exportwaarde in 2009 bedroeg 573 miljoen euro, terwijl er voor 499 miljoen euro werd ingevoerd. Speerpunten zijn de vermeerderings‐ en veredelingsbedrijven, gespecialiseerde azaleabedrijven en de boomkwekerijsector. De laatste jaren zijn de bedrijven almaar groter en ambitieuzer geworden. Om de internationale concurrentiekracht in de toekomst te vrijwaren zoeken de siertelers voortdurend naar innovatie en naar betere producten en processen. De schaalvergroting, specialisatie en verticale integratie versterken de tendens om ontwikkelingen uit het onderzoek te implementeren. Ook wettelijke uitdagingen als de geïntegreerde gewasbescherming (die Europa oplegt tegen 2014), de waterrichtlijnen en een rationeel energieverbruik maken oplossingsgericht onderzoek en uitgebreide wetenschappelijke dienstverlening noodzakelijk.

Reeds in 2002 ondertekenden de 4 partners een intentieverklaring tot samenwerking om de beschikbare infrastructuur voor het onderzoek in de sierteelt optimaal te gebruiken. In 2008 kwam er een aanvullende overeenkomst om de samenwerking te consolideren. Het consortium, ondersteund door de Provinciale Ontwikkelings-maatschappij Oost‐Vlaanderen (POM), kreeg de naam “Technopool Sierteelt”. De expertise en kennis van de vier onderzoeksinstellingen werd wegens zijn complementariteit als een meerwaarde ervaren door bedrijven die contact opnamen met de wetenschappers. De leden van de ‘Technopool Sierteelt’ wensen expliciet dat nieuwe kennis doorstroomt en daadwerkelijk op de bedrijven gebruikt wordt. Als de onderzoekers vb. modelplanten bestuderen, kunnen de onderzoeksresultaten vertaald worden naar economisch belangrijke teelten. Eigen laboratoria en proefopstellingen maken soms plaats voor praktijkonderzoek op de bedrijven zelf. Deze werkwijze blijkt vertrouwen te wekken bij de telers.

De innovatiebeurs op 17 februari wil de ‘Technopool Sierteelt’ sterker profileren en gelegenheid bieden tot netwerking tussen onderzoekers, telers en alle andere spelers uit de sector. Onder het motto “Kennis wijst de weg” zullen de partners de veelzijdigheid en toepasbaarheid van hun onderzoek toelichten. Een aantal telers zal vertellen hoe zij geholpen zijn via wetenschappelijke tussenkomst van één van de Technopool partners. Aan de hand van een kenniswandeling doorheen laboratoria en een nieuw serre‐ en onderzoekscomplex dat in de loop van 2011 operationeel moet worden, zal informatie gegeven worden rond actuele onderzoeksthema’s zoals water, gewasbescherming, techniek, nieuwigheden en biotechnologie.

Innovatiebeurs Technopool Sierteelt: “Kennis wijst de weg” Info: http://www.vilt.be/Technopool_Sierteelt
Donderdag 17 februari 2011, vanaf 15u30, ILVO‐Plant, Caritasstraat 21, 9090 Melle

Herman Van Rompuy en José Manuel Barroso worden eredoctor aan de UGent

Op 18 maart, Dies natalis van de UGent, reikt de universiteit traditioneel de eredoctoraten uit. De UGent kent deze eretitels op voorstel van de rector toe aan personen met buitengewoon grote maatschappelijke verdiensten, van wie een hoog moreel gezag uitgaat en/of met grote binnen- en/of buitenlandse uitstraling, en van wie kan verwacht worden dat zij een grote bijdrage leveren tot de uitstraling van de Universiteit Gent. De UGent reikt dit jaar een institutioneel eredoctoraat uit aan de heer Herman Van Rompuy, permanent voorzitter van de Europese Raad en aan Europees Commissievoorzitter dr. José Manuel Barroso. Met de toekenning van deze institutionele eredoctoraten wil de UGent haar sterke waardering uitdrukken voor de inspanningen van de heren Van Rompuy en Barroso en een blijk van respect uiten voor hun geleverde inspanningen en inzet voor een krachtig Europees beleid.

Herman Van Rompuy studeerde Economische Wetenschappen en heeft een indrukwekkende biografie: Staatssecretaris voor Financiën en KMO, Nationaal Voorzitter van de toenmalige C.V.P, Vice - Eerste Minister en Minister van Begroting, volksvertegenwoordiger, Voorzitter van de Kamer van Volksvertegenwoordigers, Koninklijk Verkenner, Koninklijk Verzoener en Eerste Minister van België. Sinds januari 2010 is hij de allereerste Voorzitter van de Europese Raad. Sinds 2004 is hij ook Minister van Staat. Europees president Van Rompuy was reeds verschillende malen te gast aan de UGent. Zo doceerde hij op 25 september 2007 de eerste les politicologie aan de studenten eerste bachelor Politieke en Sociale Wetenschappen.

Dr. Barroso studeerde Rechten aan de Universiteit van Lissabon. Ook heeft hij een MA in economische en sociale wetenschappen van de Universiteit van Genève. Hij werkte gedurende een aantal jaren aan de universiteit van Lissabon en aan Georgetown University in Washington D.C., waar hij zijn doctorstitel behaalde. Hij was ondermeer minister van Buitenlandse zaken en premier van Portugal. Op 30 januari 2008 was dr. Barroso te gast aan de UGent in het kader van het Internationaal Studentenforum. Op initiatief van de studentenvertegenwoordigers gaf hij in de Aula van de UGent een lezing over de positie van de Europese Gemeenschap op het internationale toneel en over de uitdagingen waar Europa voor staat. Daarna ging hij in debat met de enthousiaste studenten.

Naast de institutionele eredoctoraten, wordt jaarlijks, op voorstel van een faculteit, ook een eredoctoraat uitgereikt aan personen die een grote verdienste hebben op het vlak van academisch onderwijs, wetenschappelijk onderzoek en maatschappelijke of wetenschappelijke dienstverlening.

De faculteit Letteren en Wijsbegeerte droeg emeritus professor Frank Ankersmit voor. Hij was als geschiedtheoreticus aan de Universiteit Groningen verbonden. Zijn werk heeft raakvlakken met zowel filosofie, geschiedschrijving als letterkunde. Prof. Ankersmit was betrokken bij vele debatten in het kader van politieke ontwikkelingen in Nederland.

De faculteit Rechtsgeleerdheid droeg emeritus professor M. Cherif Bassiouni voor, die onder meer aan DePaul University College of Law (Chicago) werkt rond internationaal en vergelijkend strafrecht en rond internationaal humanitair recht. 

Professor Paul Andrew Flecknell werd door de faculteit Diergeneeskunde voorgedragen. Prof. Flecknell doceert aan Newcastle University, is expert op het vlak van anesthesie bij laboratoriumdieren en ontwikkelde bijzonder waardevol didactisch materiaal dat wereldwijd wordt gebruikt.

De faculteit Bio-ingenieurswetenschappen droeg professor Eric F. Wood van Princeton University voor, omwille van zijn baanbrekend werk op het gebeid van doorgedreven hydrologische modellering, waarmee hij de gevolgen van klimaatswijzigingen kwantitatief in kaart brengt. 

De faculteit Farmaceutische Wetenschappen ten slotte nomineerde professor Thomas James Kipps. Professor Kipps is verbonden aan de University of California en geldt als een van de meest vooraanstaande wetenschappers binnen het vakgebied van Chronisch Lymfocytaire Leukemie (CLL). 

UGent en IMEC ontvangen 2,2 miljoen euro voor nanofotonica project

De Europese Onderzoeksraad heeft een budget van ongeveer 2,2 miljoen euro toegewezen aan het InSpectra onderzoeksproject van de UGent en IMEC. De onderzoeksgroep Fotonica van professor Roel Baets zal met dit budget een chip ontwikkelen die uitgerust is met minuscule lasers. De chip meet kleine concentraties van allerlei substanties en kan voor onder meer medische en milieutoepassingen worden gebruikt. Het meten van kleine concentraties van bepaalde gewenste of ongewenste substanties in de lucht, water, voedsel en menselijk weefsel is van groot belang in heel wat verschillende toepassingen zoals veiligheid, gezondheid en milieubewaking.

Bij een van de belangrijkste methodes om dit soort metingen te doen, wordt de optische transmissie van een medium als functie van de lichtgolflengte (spectroscopie) gemeten. Elke substantie heeft immers een karakteristieke optische absorptiesignatuur. Sinds de uitvinding van de laser in 1960 heeft spectroscopie op basis van lasers een immense boost gekregen. Dit systeem wordt bijvoorbeeld gebruikt om de luchtkwaliteit in tunnels te monitoren. Met het nieuw te ontwikkelen systeem zijn compleet nieuwe toepassingen mogelijk, zoals een sensor voor koolstofmonoxide in een GSM en een onderhuidse sensor voor continue glucosemonitoring bij diabetici. Om deze metingen mogelijk te maken moet het hele spectroscopiesysteem zeer klein en goedkoop zijn en bovendien weinig energie verbruiken, zodat het door een batterijtje kan gevoed worden.

Het vernieuwende aan InSpectra is dat op silicium gebaseerde nanofotonicabasis technologie ingezet wordt bij laserspectroscopie voor medische of milieugerichte toepassingen. Eén van de uitdagingen hierbij is dat de bestaande silicon photonics technologie moet worden vertaald naar andere golflengtegebieden. De bestaande technologie is namelijk ontwikkeld voor een golflengteband in het infrarood, met een golflengte tussen 1500 en 1600 nm. Dit is de belangrijkste golflengteband die gebruikt wordt in de glasvezelwereld. Maar om diverse substanties te kunnen detecteren moeten ook metingen in andere golflengtebanden mogelijk zijn. Dit kan zowel bij langere golflengtes (mid-infrarood) als bij kortere golflengtes (zichtbaar licht of nabije-infrarood).

Het InSpectra project kreeg een zogenaamde Advanced Grant toegewezen van de European Research Council (ERC). De UGent is de coördinerende gastinstelling voor het project, imec is de bijkomende gastinstelling. De Photonics Research Group van de UGent en IMEC hebben de voorbije 10 jaar een basistechnologie ontwikkeld die toelaat om lichtfuncties zoals lasers te miniaturiseren op een chip. Deze technologie is verregaand gebaseerd op de siliciumtechnologie. De onderzoekers maken er nanofotonische componenten mee, zoals lasers. De UGent en IMEC nemen het voortouw binnen dit onderzoeksdomein, dat silicon photonics genoemd wordt. In 2010 richtten de instellingen nog een spin-off bedrijf op (Caliopa) dat op basis van deze technologie producten zal ontwikkelen voor de telecommunicatiemarkt.

.

Gentse Boekentoren tegen 2017 gerestaureerd

Vlaams minister van Onroerend Erfgoed Geert Bourgeois en Paul Van Cauwenberghe, rector van de Universiteit Gent, ondertekenden vandaag de meerjarige subsidieovereenkomst voor de restauratie van de Boekentoren in Gent, gelegen aan de Rozier. De Gentse Universiteitsbibliotheek en het voormalig Hoger Instituut voor Kunstgeschiedenis en Oudheidkunde, beter bekend als de Boekentoren, staat sinds 1992 op de lijst van de beschermde monumenten. De Boekentoren, een betonnen constructie van 64 meter hoog, is een van de iconen van de architectuur uit het Interbellum en is een meesterwerk van een van onze belangrijkste ontwerpers uit de 20ste eeuw, Henry Van de Velde. Minister Bourgeois: “De Gentse Universiteitsbibliotheek omvat een van de belangrijkste erfgoedcollecties van Vlaanderen. Het optimale behoud van deze stukken vereist dat het gebouw dringend wordt aangepast aan de hedendaagse eisen met betrekking tot de bewaring en opslag van archiefstukken”. Na jaren voorbereiding en studiewerk lagen alle elementen op tafel om een meerjarige subsidieovereenkomst te sluiten tussen de Universiteit Gent en de Vlaamse overheid. Zo een meerjarige protocolovereenkomst, gericht op restauratiedossiers van grootschalige aard of met een langdurige uitvoeringstermijn, biedt de mogelijkheid de financiële middelen beter te spreiden en geeft de projectindieners een grotere rechtszekerheid inzake financiering.

De ondertekening van de protocolovereenkomst behelst de eerste drie fasen van het restauratiedossier (van de in totaal vijf fasen). In totaal gaat het om een subsidie van 7.569.818 euro. De eerste fase (2011-2012) bevat onder meer de bouw van een ondergronds depot (88.137 euro); de tweede fase (2012-2014) zal zich toespitsen op de restauratie van alle gevels en daken (5.172.312 euro); de derde fase zal voornamelijk het interieur van de toren en de leeszalen aanpakken (2.309.370 euro). Met deze subsidieovereenkomst zal de Boekentoren in zijn oude glorie hersteld worden en zal hij aangepast worden aan de huidige normen voor bibliotheken. Bovendien voorziet het restauratieproject in een verbetering van de ontsluiting en de publieke toegankelijkheid. Zo komt er een afzonderlijke toegang tot het belvedère in de toren, zodat ook openstelling buiten de gebruikelijke openingsuren van de bibliotheek mogelijk wordt. Er komt een leescafé en het hele gebouw wordt beter toegankelijk gemaakt voor personen met een handicap.

De waterschade van 2007 en de daaropvolgende ravage bewees hoe kwetsbaar en onvervangbaar een boekencollectie wel is. Het digitaliseringsproject van Google Books toonde ondubbelzinnig aan dat UGent een verrassend rijke historische collectie bezit. Recent werd dat nog eens onderstreept door het onderzoek dat aan de basis lag van de tentoonstelling: Piranesi, de prentencollectie van de Universiteit Gent. De in totaal 48 km boeken, tijdschriften en bijzondere collecties in de toren moeten tijdens de restauratie een andere plek vinden. Er werden diverse pistes bekeken maar de meest gedurfde bleek ook de meest haalbare te zijn: een ondergronds depot onder de binnentuin, dat ook na de verbouwing een permanent depot vormt en waarin erfgoed optimaal kan bewaard worden. Drie ondergrondse verdiepingen, waarvan de onderste met een zwevende vloer en dubbelhoge rekken, zullen in een aangepaste klimaatzone plaats bieden aan 40 km boekenplanken. Het ondergrondse depot wordt in de eerste fase van de restauratie gebouwd. In de zomer van 2013 zou het instapklaar en getest moeten zijn. Al het kostbare erfgoed krijgt hier een plaats en in de Boekentoren zelf komen de werken die ontleend kunnen worden en die niet zo'n streng gecontroleerde klimaatzones vereisen. Het unieke erfgoed krijgt daarbij heel speciaal aandacht en een extra behandeling en verpakking. Link: www.boekentoren.be

Guido Van Peeterssen.